Od wieków targi i jarmarki pełniły kluczową rolę w życiu społeczno-gospodarczym Grabowca, stanowiąc ośrodek wymiany handlowej od czasów średniowiecza.
Rys historyczny i rozwój gospodarczy
- Początki osady (1268 r.): Grabowiec powstał jako gród obronny na ważnym szlaku handlowym z Włodzimierza Wołyńskiego do Zawichostu.
- Prawa miejskie (1447 r.): Relokacja miasta na prawie magdeburskim przez księcia Władysława I usankcjonowała targi jako stały element gospodarki i przyciągnęła nowych osadników. W tym okresie handlowano głównie lokalnymi wyrobami rzemieślniczymi, solą, odzieżą i piwem.
- Odbudowa po najazdach (XVI w.): Po doszczętnym zniszczeniu miasta przez Tatarów, królowie Jan Olbracht oraz Zygmunt I Stary zwolnili mieszkańców z ceł i podatków, co pozwoliło na szybką odbudowę pozycji handlowej.
- Rozkwit handlu: Około 1570 roku w osadzie zaczęła osiedlać się ludność żydowska, stając się motorem napędowym handlu. Król Zygmunt III Waza nadał miastu przywilej organizowania dodatkowego targu w środy oraz trzech wielkich jarmarków w roku.
- Upadek znaczenia: Wojny z XVII i XVIII wieku (Potop szwedzki, najazdy kozackie, wojna północna) zniszczyły miasto. Po rozbiorach Grabowiec trafił pod zabór rosyjski, a w 1869 roku utracił prawa miejskie, stając się osadą wiejską.
Handel w okresie międzywojennym
W okresie międzywojennym rynek w Grabowcu w każdy dzień targowy zapełniał się straganami. Przyjeżdżali tu kupcy z wielu okolicznych miasteczek, m.in. z Tyszowiec, Horodła, Tomaszowa czy Łaszczowa.
Charakterystyka dawnego targu:
- Targowica: Pod grabowiecką górą zamkową funkcjonował targ bydlęcy, gdzie handlowano końmi, krowami i trzodą chlewną.
- Kramnice miejskie: W wybudowanym w 1827 roku ratuszu mieściło się kilka kramnic dzierżawionych przez żydowskich kupców.
- Towary rzemieślnicze: Wielką popularnością cieszyły się m.in. luźne, ciepłe buty skórzane (tzw. "tyszowiaki") oraz wyroby z drewna i wikliny (beczki dębowe, sita, koszyki, krzesła).
Kultura i obyczaje jarmarków we wspomnieniach mieszkańców
Dawne jarmarki były nie tylko miejscem handlu, ale też przestrzenią pełną gwaru i specyficznych tradycji:
"Kupowanie konia czy krowy odbywało się w ten sposób, że sprzedający podawał jakąś cenę i obniżał ją, na koniec przychodziło takie przyklepywanie ręki i to się nazywało lidkup. Wtedy nawet jakaś zakąska była i kieliszek wódki... Znaczyło to, że się już kupiło i nie ma odwrotu."
- Przygotowania: Do jarmarku przygotowywano się często przez cały tydzień, a handlarze zajmowali stałe miejsca na rynku już w niedzielne wieczory.
- Atrakcje i koloryt: Na targu można było spotkać kataryniarza z papugą przepowiadającą przyszłość, spróbować marynowanego śledzia w lokalnych zajazdach czy zakupić u miejscowych gospodyń specjalne ciasteczka.
- Ciemna strona: W tłumie często dochodziło do kłótni o ceny towarów (np. jajek), bójek w przepełnionych karczmach, a także kradzieży kieszonkowych dokonywanych przez złodziei z okolicznych miast.
Tradycyjny, wielokulturowy charakter dawnych jarmarków został bezpowrotnie zniszczony przez tragedię II wojny światowej, powojenne pacyfikacje oraz wysiedlenia.
Współczesność
Współczesny targ w Grabowcu odbywa się raz w tygodniu – w poniedziałek. Choć dawne wielkie jarmarki o znaczeniu regionalnym odeszły do historii, obecny targ nadal służy mieszkańcom gminy do zaopatrywania się w świeże produkty rolne, odzież oraz artykuły gospodarcze, pozostając ważnym miejscem spotkań sąsiedzkich.
artykuł przygotowała Małgorzata Szajuk
Galeria zdjęć
