W czwartek 27 listopada 2025 roku w Zespole Szkół w Grabowcu odbyła się prelekcja Pana Waldemara Greniuka pt.: ”Początki ruchu oporu, represje ze strony okupanta”, która przybliżyła historię powstania pomnika Pamięci oficerów i żołnierzy Wojska Polskiego rozstrzelanych 25 września 1939r. w Grabowiec Górze.
Druga część wydarzenia to spotkanie w Izbie Pamięci w Grabowcu, gdzie został wyświetlony krótki film z uroczystości odsłonięcia pomnika. Obecni na sali zwiedzili również wystawę pt.: „„Pamięci oficerów i żołnierzy Wojska Polskiego rozstrzelanych 25 września 1939 r.”, upamiętniającą to wydarzenie.
Całość została zorganizowana w ramach działania pt.: „Remont i Popularyzacja Miejsca Pamięci Narodowej”, którego jednym z elementów jest remont pomnika w miejscowości Grabowiec – Góra.
Krótka historia wydarzenia z 1989 roku:
W 50. rocznicę bestialskiego mordu 25 września 1939 roku, społeczeństwo Gminy Grabowiec postanowiło ufundować pomnik ku czci poległych i zamordowanych oficerów i żołnierzy Wojska Polskiego na Grabowiec Górze.
Członkowie komitetu organizacyjnego pod przewodnictwem pana Bogusława Pasiecznego założyciel Społeczny Komitet Uczczenia Ofiar Września 1939 roku, W skład Komitetu organizacyjnego budowy pomnika wchodzili:
Przewodniczący:pan Bogusław Pasieczny
członkowie: Sieczkowski Marian, Kodeniec Bronisław, Sawiniec Mieczysław, Hawryluk Zdzisław, Trybalski Henryk, Załoga Jan, Karczmarczuk Władysław, Zarębski Witalis, Karczmarczyk Tadeusz, Szwed Józef, Zawalski Mieczysław, Kalisz Bolesław, Brzeziński Michał, Sitarz Wacław, Szymański Wincenty, Paul Kazimierz, Nowak Lucjan, Ciszewski Edward, Czata Bolesław, Czata Antoni, Kodeniec Edward, Surma Alfred, Otrocki Franciszek, Śpierzak Bolesław, Pawłowski Leon, Nowaczewski Wacław, Gorzkowski Piotr, Bydlicki Piotr, Soroka Józef, Jarosz Michał, Kulik Mieczysław, Załoga Jan i Orzechowski Wiesław.
Ponadto działalność komitetu wspomagał pan Wacław Jaroszyński. Uroczystości odsłonięcia pomnika odbyły się 16 i 17 września 1989r.
Pierwszego dnia w miejscu kaźni nastąpiło uroczyste odsłonięcie i poświecenie pomnika. Z przed kościoła parafialnego w Grabowcu, wyruszyły pod pomnik poczty sztandarowe, delegacje, zaproszeni goście i zebrana ludność. Obecni byli senatorowie, posłowie z województwa zamojskiego i chełmskiego, przedstawiciele wojska, byli partyzanci, poczty i przedstawiciele wojska i organizacji kombatanckich.
Wokół pomnika zgromadzili się: mieszkańcy gminy Grabowiec i gmin ościennych, byli partyzanci z oddziałów Tadeusza Kuncewicza ps. Podkowa, Kazimierza Wróblewskiego ps. Maryśka, Wojciecha Sarzyńskiego, Jana Ważnego, Władysława Sędłaka. Stowarzyszenie Armii Krajowej reprezentował Jan Gozdawa-Gołębiowski z Warszawy.
Przebiegiem uroczystości kierował Bogusław Pasieczny - przewodniczący Społecznego Komitetu Uczczenia Ofiar Września 1939 roku w Grabowcu. Jan Załoga przewodniczący Gminnej Rady w Grabowcu powitał zaproszonych gości: ks. prałata Tadeusza Uszyńskiego, Tadeusza Kuncewicza, Jana Gozdawę - Gołębiowskiego, Leszka Koszutę, kpt. Aleksandra Wereszko, senatora Andrzeja Szczepkowskiego, senatora Janusza Woźnicę, aktorki: Annę Nehrebecką. Kalinę Jędrusik, chór męski "Harfa" z Warszawy pod dyr. Henryka Szewczuka, Kazimierza Wróblewskiego, Ireneusza Ślązaka, Pawła Runkiewicza, Wacława Gozdka. Józefa Osalcowskiego, Tadeusza Hajduka, Benedykta Józefko z Krakowa, Wacława Jaroszyńskiego ze Świdnika, Krystynę i Włodzimierza Glinków - przedstawicieli rodziny zamordowanego lekarza ppor. rez. Mariana Fiuto.
Narratorem ze strony Komitetu był Wacław Jaroszyński. W czasie uroczystości słowa żałobnego rapsodu wygłosiła Franciszka Mierzwa - mieszkanka Grabowiec Góry. Dziedzictwo i testament pomordowanych uwidocznione w działalności Armii Krajowej przedstawił Waldemar Nowicki. Natomiast miejscowych uczestników walk 1939 r. Stanisława Kotowodę, Piotra Kozłowskiego i Jana Otrockiego, odznaczono Krzyżem Kampanii Wrześniowej.
Odsłonięcia pomnika dokonali: dr Krystyna Glinka i prof. Jan Gozdawa - Gołębiowski oraz bliscy zamordowanych oficerów. Liczne wieńce i wiązanki pokryły płytę przed pomnikiem pomordowanych żołnierzy. Uroczystość uświetniły pieśni patriotyczne i recytacje aktorów warszawskich scen: Andrzeja Szczepkowskiego, Kaliny Jędrusik i Anny Nehrebeckiej, a także młodzieży grabowieckiego GOK.
Drugi dzień uroczystości w niedzielę 17 września rozpoczęto Mszą Św. w tutejszym kościele, podczas której homilię wygłosił ks. Tadeusz Zastawa z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Następnie dalsze uroczystości odbyły się na lokalnym cmentarzu przy kwaterach zamordowanych żołnierzy.
Każdego roku we wrześniu mieszkańcy Gminy Grabowiec czczą pamięć pomordowanych, podczas Mszy Św. odprawianej przed pomnikiem na Grabowiec Górze.
Skrót historyczny przygotowała: M. Szajuk
Skrót wideo uroczystości z 1989 r.
Powyższe nagranie zostało zmontowane na podstawie filmu, który zdigitalizował i opublikował Tadeusz Halicki - całość dostępna tutaj.
Galeria zdjęć
