W Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej im. Jana Zamoyskiego w Zamościu odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowa pod hasłem „Dziedzictwo narodowe jako dobro wspólne – prawo, bezpieczeństwo i praktyka”. Wydarzenie, które zostało zorganizowane 16 maja 2026 roku w auli D zamojskiej uczelni, przyciągnęło liczne grono przedstawicieli świata nauki, instytucji publicznych, samorządowców oraz organizacji społecznych. Spotkanie zorganizowano we współpracy z Towarzystwem Wiedzy Obronnej O/Zamość oraz Ludowym Towarzystwem Naukowo-Kulturalnym O/Zamość, a oficjalny Patronat Honorowy nad całą inicjatywą objął Starosta Zamojski. Głównym celem konferencji było stworzenie interdyscyplinarnej przestrzeni do szerokiej wymiany poglądów, doświadczeń oraz dobrych praktyk związanych z ochroną polskiej kultury i tradycji.
Uroczystego otwarcia konferencji i powitania przybyłych gości dokonała Rektor Uczelni, dr Małgorzata Szreniawska. Wyjątkowym, inauguracyjnym punktem programu była ceremonia wręczenia złotych odznak „Za opiekę nad zabytkami”, przyznanych przez Generalnego Konserwatora Zabytków, Minister Bożenę Żelazowską. Tego prestiżowego wyróżnienia dostąpili Krystyna Kańczugowska oraz Tomasz Kańczugowski, docenieni za swój wkład i wieloletnie zaangażowanie w ratowanie i pielęgnowanie historycznego dziedzictwa. Bezpośrednio po tej uroczystości głos zabrał mgr inż. arch. Olgierd Hawryluk Kierownik Delegatury w Zamościu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, wprowadzając uczestników w realia i wyzwania współczesnych działań konserwatorskich na przykładzie dworu w Szystowicach. Przedstawił również rolę i zaangażowanie Państwa Kańczugowskich w rewitalizacji pałacu.
Zasadnicza część wydarzenia koncentrowała się na wieloaspektowym ujęciu tematyki ochrony dóbr kultury, podzielonym na panele teoretyczne i praktyczne. Wśród prelegentów znaleźli się wybitni eksperci, w tym: prof. dr hab. Kamil Zeidler, prof. dr hab. Marek Kulik z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, który w swoim referacie honorowym omówił skomplikowane zagadnienia prawne na styku uszkodzenia zabytku a zniszczenia mienia, analizując problemy krzyżowania się ochrony dobra wspólnego i interesu majątkowego poszkodowanego. Z kolei prof. dr hab. Włodzimierz Osadczy z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego poruszył niezwykle aktualny i poruszający temat związany z obecnymi losami oraz stanem zachowania polskich zabytków na terenie Ukrainy.
Podczas obrad szczegółowo przeanalizowano genezę ochrony tożsamości narodowej w Polsce, między innymi przez pryzmat oficjalnych raportów Najwyższej Izby Kontroli dotyczących opieki nad zabytkami oraz grobami wojennymi. Ważną część dyskusji poświęcono roli samorządu terytorialnego oraz zasadzie subsydiarności, która determinuje finansowe i organizacyjne wsparcie dla gmin i powiatów w realizacji ich ustawowych obowiązków. Eksperci zwrócili uwagę na istotne zagrożenia dla trwałości kultury, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i cywilnoprawnym, związanym z ograniczeniami prawa własności czy potrzebą stosowania skutecznych instrumentów ochrony prawnokarnej przeciwko przestępstwom wymierzonym w dobra kultury.
Niezwykle istotnym elementem konferencji było podkreślenie roli inicjatyw obywatelskich oraz aktywności organizacji pozarządowych, fundacji, stowarzyszeń, a także kościołów i związków wyznaniowych. Uczestnicy spotkania zgodnie uznali, że ochrona lokalnej tożsamości musi opierać się na pobudzaniu zaangażowania społecznego i promowaniu takich postaw, jak wnioskowanie o odznaczenia państwowe dla zasłużonych opiekunów miejsc pamięci. Szczególne miejsce w debatach zajął również temat cmentarzy wyznaniowych – rzymskokatolickich, prawosławnych, greckokatolickich oraz żydowskich – na terenie dawnego województwa zamojskiego, które stanowią unikalne i wrażliwe nośniki pamięci historycznej, wymagające stałej troski w duchu zrównoważonego rozwoju.
W XIX wieku zbudowano we wsi dwór murowany z cegły, założony na rzucie zbliżonym do litery L. Część frontowa dworu, parterowa przykryta jest dwuspadowym dachem. Od przodu znajduje się portyk na osi fasady, a od tyłu półkolisty ryzalit oraz czworoboczna wieża kryta hełmem namiotowym. Południowy bok dwom jest przedłużony, natomiast krótsze skrzydło litery L stanowi młodszy budynek piętrowy dostawiony do budynku głównego. Część piętrowa dworu przykryta jest dachem dwuspadowym. Wokół rezydencji założono park.
23 stycznia Niemcy wysiedlili mieszkańców wsi Szystowice i Skibice.
ŹRÓDŁO: Józef Niedźwiedź – Leksykon historyczny miejscowościdawnego województwa zamojskiego
dworu w Szystowicach wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych
Krystyna Kańczugowska, emerytka.
Wyróżniona złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami” przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Tomasz Kańczugowski, emeryt.
Wyróżniony złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami” przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Złota odznaka „Za opiekę nad zabytkami” przyznawana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie Rozporządzenia MK z dnia 12 maja 2004 r, w sprawie odznaki „Za opiekę na zabytkami” (Dz. U. z 2004 r., nr 124, poz. 1304 i 2006 r., nr 24, poz. 181).
konsultacja artykułu: mjr rez. dr Marek Gąska
fot. GOK Grabowiec, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna im. Jana Zamoyskiego
Galeria zdjęć
